Bułgaria to jeden z najbardziej niedocenianych skarbów Bałkanów — kolebka pisma cyrylickiego, kraj najstarszego złota świata, ojczyzna róży damasceńskiej i jogurtu, gdzie potrząśnięcie głową znaczy „tak", a kiwnięcie „nie". Poniżej najbardziej fascynujące fakty o Bułgarii.
- Alfabet cyrylicki powstał w Bułgarii. Około 886 roku uczniowie świętych Cyryla i Metodego — święty Kliment Ochrydzki i Naum — na dworze cara Symeona I stworzyli w Presławiu pismo używane dziś przez ponad 250 milionów ludzi (Rosja, Ukraina, Serbia, Białoruś, Macedonia).
- Najstarsze złoto świata leży w Warnie. Skarb odkryty w latach 1972-1991 w nekropolii z okresu 4600-4200 p.n.e. zawiera 3000 przedmiotów o łącznej wadze ponad 6 kg — starszych o 1500 lat od piramid egipskich. Muzeum Archeologiczne w Warnie prezentuje kompletną kolekcję.
- Bułgaria „wynalazła" jogurt. W 1905 roku 27-letni student medycyny Stamen Grigorow wyizolował w Genewie bakterię, która nadaje jogurtowi jego charakter — została nazwana Lactobacillus bulgaricus. Do dziś wszystkie jogurty świata pochodzą od bułgarskich kultur.
- Kiwanie głową znaczy „nie", potrząsanie „tak". Bułgaria to jedyne europejskie państwo z odwróconą gestykulacją. Legenda głosi, że jest to relikt czasów osmańskich: gdy okupanci przystawiali muzułmanom nóż do gardła i pytali, czy przyjmują islam, ci potrząsali głową „tak" — mieli więc powiedzieć „nie" własnym sumieniem.
- 70% światowego olejku różanego pochodzi z Bułgarii. Dolina Róż koło Kazanłyku produkuje róże damasceńskie od XVII wieku. Zbiory maj-czerwiec, o świcie. Z 4000 płatków otrzymuje się zaledwie 1 gram olejku — cenniejszego od złota. Festiwal Róż w Kazanłyku (pierwsza sobota czerwca) przyciąga tysiące gości.
- 10 miejsc na liście UNESCO. Klasztor Rylski, Cerkwie skalne w Iwanowie, Cerkiew Bojańska, Trackie grobowce w Kazanłyku i Swesztari, Nesebar, Rezerwat Srebyrna, Park Narodowy Pirin, Konnica z Madary oraz Trakia Perperikon. Do tego niematerialne dziedzictwo: Nestinari (tancerze na węglach) i chóry z Bistricy.
- Klasztor Rylski to serce prawosławnej Bułgarii. Założony około 927 roku przez świętego Iwana Rylskiego, najstarszy i największy klasztor prawosławny na Bałkanach. Freski z XIX wieku pokrywają 1200 m² ścian. UNESCO od 1983 roku. Znajduje się na wysokości 1147 m n.p.m. w górach Riły.
- Trakowie — zaginiona cywilizacja. Bułgaria była sercem cywilizacji trackiej. Skarb z Panagyurishte (III wiek p.n.e., 9 naczyń złotych o łącznej wadze 6 kg), Skarb z Rogozen (165 srebrnych naczyń, VI-IV w. p.n.e.) i Grób Tracki w Kazanłyku (UNESCO, freski z IV w. p.n.e.) należą do najważniejszych znalezisk archeologicznych świata.
- Płowdiw pretenduje do miana najstarszego miasta Europy. Miasto zamieszkane nieprzerwanie od 6000 lat — starsze od Rzymu, Aten i Konstantynopola. Rzymski amfiteatr z II wieku n.e. mieści 6000 widzów i wciąż odbywają się w nim koncerty. Płowdiw był Europejską Stolicą Kultury 2019.
- Sofia stoi na starożytnym Serdice. Cesarz Konstantyn Wielki nazywał ją „moim Rzymem" i planował uczynić stolicą Cesarstwa Rzymskiego zamiast Konstantynopola. Ruiny Serdiki są dziś widoczne przez szklane podłogi w metrze. Sofia jest zamieszkiwana od 7000 lat.
- Nesebar — muzeum na wodzie. Miasto na małym półwyspie połączonym z lądem 400-metrowym mostem. 40 kościołów w kilkuhektarowym Starym Mieście, wszystkie z okresu bizantyjskiego i średniowiecznego. UNESCO od 1983 roku. Bogactwo unikalnej architektury drewnianej z XVIII-XIX w.
- Baba Marta i martenice — 1 marca. Bułgarzy przypinają sobie biało-czerwone plecionki (martenice) — symbol wiosny, zdrowia i szczęścia. Zdejmuje się je dopiero po zobaczeniu pierwszego bociana albo kwitnącego drzewa i zawiesza na kwitnącej gałęzi. Tradycja licząca ponad 1300 lat.
- Święto Cyryla i Metodego — 24 maja. Bułgaria jest jedynym krajem świata, w którym istnieje państwowe święto pisma i kultury. Ogromne parady z uczniami, studentami i profesorami niosącymi portrety braci sołuńskich. Hymn Cyryla i Metodego — nieoficjalny drugi hymn Bułgarii.
- Christo Yavachev urodził się w Gabrowie. Światowej sławy artysta konceptualny (Wrapped Reichstag 1995, Umbrellas 1991, The Floating Piers 2016) urodził się w 1935 roku w bułgarskim Gabrowie. Zawsze podkreślał swoje bułgarskie korzenie. Zmarł w Nowym Jorku w 2020 roku.
- 378 km wybrzeża Morza Czarnego. Od Warny na północy po Rezowo przy tureckiej granicy. Sunny Beach — największy kurort. Sozopol i Nesebar — perły historyczne. Cape Kaliakra — dramatyczny klif z legendą o 40 tańczących dziewczynach, które rzuciły się w morze przed Turkami.
- Bansko — największy ośrodek narciarski Bałkanów. W górach Pirin (UNESCO). 75 km tras, sezon grudzień-kwiecień. Ceny 40-60% niższe niż w Alpach. Puchary Świata FIS regularnie tu goszczą. Miasto Bansko ma jednocześnie zabytkowe centrum z XVIII-wiecznymi domami.
- Konnica z Madary — narodowy symbol. Relief tracki z VIII wieku wyryty w skale na wysokości 23 metrów. Jeździec przebijający lwa włócznią. UNESCO od 1979 roku. Widnieje na współczesnych monetach bułgarskich (1 stotinka do 2 lewów).
- Rakija to narodowy trunek. Wódka owocowa (śliwkowa, gruszkowa, morelowa, winna) o mocy 40-60%. Podawana przed posiłkiem z szopską sałatką. Domowa produkcja jest legalna i głęboko zakorzeniona — niemal każda wiejska rodzina destyluje własną rakiję na jesieni.
- Kuchnia bułgarska = jogurt + biały ser + zioła. Szopska sałatka (pomidory, ogórki, papryka, cebula, biały ser sirene), banica (ciasto filo z serem), tarator (chłodnik z jogurtu, ogórka i orzechów), kavarma (gulasz z mięsem i warzywami), kiufte i kebapche (grillowane klopsiki i kiełbaski).
- John Atanasoff — twórca pierwszego komputera elektronicznego. Amerykański fizyk bułgarskiego pochodzenia (syn emigrantów z Bojadżik) skonstruował w latach 1937-1942 Atanasoff-Berry Computer (ABC) — pierwszy elektroniczny cyfrowy komputer w historii. Sąd federalny USA w 1973 roku uznał go za wynalazcę komputera.
Bułgaria to kraj, który przez wieki był niedoceniany, a dziś odkrywa dla podróżników bogactwo niedostępne w wielu bardziej wypromowanych destynacjach — bez tłumów, w niższych cenach i z autentycznością, którą trudno spotkać gdziekolwiek indziej w Europie.